W fitoterapii europejskiej od wieków stosowano złożone nalewki ziołowe o działaniu napotnym, rozgrzewającym i przeciwzapalnym, które miały łagodzić przebieg infekcji dróg oddechowych, obniżać gorączkę i wspierać naturalne mechanizmy odpornościowe. Jedną z najbardziej rozbudowanych receptur jest nalewka przeciwgrypowa – połączenie kilkunastu surowców roślinnych macerowanych w alkoholu, winie i miodzie.

Zawarta w niej mieszanka kwiatów, liści, korzeni i owoców obejmuje zarówno zioła o działaniu napotnym i przeciwzapalnym (lipa, bez, podbiał), jak i składniki wzmacniające układ oddechowy (sosna, szałwia), poprawiające krążenie (głóg), wspierające odporność (dzika róża, malina) oraz rozgrzewające i stymulujące organizm (arcydzięgiel, lubczyk, lukrecja). Tak skomponowana nalewka stanowi tradycyjny środek pomocniczy w okresie infekcji sezonowych.

Dlaczego ta nalewka działa? Profil fitochemiczny i mechanizmy

Każdy ze składników ma potwierdzone w źródłach działania ważne przy przeziębieniu i grypie:

• Kwiat bzu czarnego (Sambucus nigra) – zawiera antocyjany o działaniu przeciwwirusowym, napotnym i immunomodulującym.
• Kwiat lipy (Tilia cordata/platiphyllos) – wykazuje działanie napotne, wykrztuśne i łagodzące stany zapalne górnych dróg oddechowych.
• Podbiał (Tussilago farfara) – zmiękcza błony śluzowe i łagodzi kaszel.
• Lukrecja (Glycyrrhiza glabra) – działa przeciwwirusowo, przeciwzapalnie i wspiera pracę nadnerczy.
• Arcydzięgiel (Angelica archangelica) – rozgrzewający korzeń stosowany tradycyjnie przy przeziębieniu i osłabieniu.
• Dzika róża i malina – bogactwo witaminy C i polifenoli, wzmacniają układ odpornościowy.
• Głóg (Crataegus spp.) – wspiera pracę serca przy osłabieniu związanym z infekcją.
• Pączki sosny, szałwia – działanie antyseptyczne, wykrztuśne i przeciwzapalne.
• Lubczyk – rozgrzewający, pobudzający krążenie i przyspieszający potliwość.
• Kwiat słonecznika – tradycyjny dodatek wzmacniający i rozgrzewający.

Połączenie alkoholu, czerwonego wina i miodu poprawia ekstrakcję fitochemikaliów oraz wzmacnia działanie rozgrzewające i napotne.

Składniki do przygotowania nalewki

Każdego z poniższych surowców należy użyć po 5 g:

• suszone liście podbiału
• kwiat bzu czarnego
• kwiat lipy
• korzeń arcydzięgla
• korzeń lukrecji
• owoc maliny
• owoc róży
• owoc głogu
• kwiat słonecznika
• korzeń lubczyka
• pączki sosny

Dodatkowo:

• 10 świeżych lub suszonych liści szałwii
• 1 litr alkoholu 70%
• 3/4 litra czerwonego wytrawnego wina gronowego
• 10 dkg płynnego miodu (najlepiej lipowego)

Przygotowanie nalewki

1. Wszystkie zioła dokładnie wymieszać i umieścić w szklanym naczyniu.
2. Zalać alkoholem 70% oraz czerwonym winem.
3. Szczelnie zamknąć i odstawić w ciemne, chłodne miejsce na 10 dni, codziennie delikatnie wstrząsając.
4. Po upływie tego czasu przefiltrować.
5. Dodać płynny miód i ponownie wymieszać.
6. Przelać do butelek i odstawić na kolejne 10 dni, aby nalewka dojrzała.

Właściwości i działanie nalewki przeciwgrypowej

Tradycyjnie nalewka:

• obniża podwyższoną temperaturę, działając napotnie
• łagodzi objawy przeziębienia i grypy
• wspiera układ odpornościowy dzięki zawartości polifenoli i witaminy C
• poprawia samopoczucie i rozgrzewa
• działa przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie
• ułatwia odkrztuszanie i łagodzi podrażnienia gardła
• skraca czas trwania infekcji sezonowych
• wzmacnia organizm w okresie rekonwalescencji

Warto traktować ją jako preparat pomocniczy – nie zastępuje leczenia przeciwwirusowego ani konsultacji lekarskiej.

Mechanizm działania – co potwierdzają badania

• Bez czarny wykazuje aktywność przeciwwirusową wobec wirusów grypy dzięki antocyjanom i kwasom fenolowym [1].
• Lipa wykazuje działanie napotne oraz łagodzące stany zapalne górnych dróg oddechowych [2].
• Lukrecja działa przeciwwirusowo i modulująco na odpowiedź immunologiczną dzięki glicyryzynie [3].
• Dzika róża – wysokie stężenie witaminy C i antyoksydantów wspiera odporność [4].
• Arcydzięgiel i lubczyk są tradycyjnymi środkami rozgrzewającymi i wspomagającymi krążenie.
• Szałwia i pączki sosny mają potwierdzone właściwości antyseptyczne i wykrztuśne [5][6].

Dawkowanie

• 3 razy dziennie po 1 łyżce stołowej,
• najlepiej rozcieńczonej w szklance ciepłej, przegotowanej wody,
• stosować przy pierwszych objawach infekcji lub w okresach osłabionej odporności.

Przeciwwskazania

• ciąża i karmienie piersią
• choroby wątroby (ból, stłuszczenie, zapalenie – ostrożnie ze względu na alkohol)
• nadciśnienie (lukrecja może podnosić ciśnienie przy dłuższym stosowaniu)
• choroby nerek
• stosowanie leków immunosupresyjnych
• uczulenie na którykolwiek składnik
• dzieci (preparat alkoholowy)

Podsumowanie

Nalewka przeciwgrypowa to złożony, tradycyjny preparat ziołowy wspierający organizm podczas infekcji sezonowych. Jej bogaty skład zapewnia działanie napotne, wykrztuśne, przeciwzapalne i wzmacniające, a połączenie alkoholu, wina i miodu tworzy wyciąg o wysokiej biodostępności składników. Może stanowić wartościowy element domowej apteczki ziołowej jako wsparcie przy przeziębieniu i grypie.

Bibliografia

[1] Ulbricht C et al. “Elderberry (Sambucus nigra) monograph.” Journal of Dietary Supplements, 2014.
[2] ESCOP Monographs: Tiliae flos, European Scientific Cooperative on Phytotherapy, 2003.
[3] Fiore C et al. “Antiviral effects of glycyrrhizin.” Journal of Clinical and Laboratory Immunology, 2008.
[4] Mármol I et al. “Rose hips as a source of bioactive compounds.” Food Chemistry, 2017.
[5] WHO Monographs on Selected Medicinal Plants: Salvia officinalis, 1999.
[6] European Medicines Agency. “Pini turiones – Assessment Report,” 2013.